काठमाडौं । नेपाली बजारमा आज पनि सुनचाँदी मुल्य घटेको छ ।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घका अनुसार विहिबार छापावाल सुनको मुल्य तोलाको १४ सयले घटेर तोलाको २ लाख ५९ हजार ६ सयमा कारोबार भइरहेको छ । यसअघि बुधबार सुन तोलाको २ लाख ६१ हजारमा कारोबार भएको थियो ।
यस्तै, आज चाँदीको मूल्य पनि घटेको छ । महासङ्घका अनुसार आज चाँदी तोलाको ५५ रुपैयाँले घटेर ४४१५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ । यसअघि बुधबार चाँदी तोलाको ४४७० मा कारोबार भएको थियो ।
काठमाडौं । पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी नेता झलनाथ खनालले नेपाललाई ‘युक्रेन’ बनाउने योजनाबद्ध प्रयास भइरहेको बताएका छन् ।
अंग्रेजी नयाँ वर्ष २०२६ को अवसरमा जारी शुभकामना सन्देशमा खनालले नेपाली जनतालाई सबै नेताका विरुद्ध, नेपाली समाजलाई परिवर्तन गर्दै आइरहेका पार्टीहरूको विरुद्ध, देशका विरुद्ध र समाजवादका विरुद्ध विदेशी पैसा र प्रलोभनका आधारमा दुष्प्रचार गरिरहेको र मुलुकलाई हिंसा र विध्वंसतिर लान खोजिरहेको आरोप लगाएका छन् ।
उनले भनेका छन्- ‘अन्तर्राष्ट्रिय साम्राज्यवादी शक्तिहरू र देश भित्रका उनीहरूका दलालहरू नेपाललाई ‘युक्रेन’ बनाउन योजनाबद्ध ढंगले लागेका छन् । उनीहरू नेपाली जनतालाई सबै नेताका विरुद्ध, नेपाली समाजलाई परिवर्तन गर्दै आइरहेका पार्टीहरूको विरुद्ध, देशका विरुद्ध र समाजवादका विरुद्ध विदेशी पैसा र प्रलोभनका आधारमा दुष्प्रचार गरिरहेका छन् र मुलुकलाई हिंसा र विध्वंसतिर लान खोज्दैछन् ।’
नेता खनालले निर्वाचनको विकल्प नभएको भएपनि शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र धाधली रहित निर्वाचन गर्ने पूर्वाधार अझै राम्ररी तयार भएको नदेखिएको बताएका छन् ।
उनले भने- ‘अहिले वर्तमान संविधान मिचेर भएपनि नयाँ सरकार बनेको छ र त्यसले मुलुकमा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेको छ । अवश्य नै निर्वाचनको विकल्प छैन । तर शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र धाधली रहित निर्वाचन गर्ने पूर्वाधार अझै राम्ररी तयार भएको देखिँदैन । निर्वाचनका साथसाथै संविधानलाई परिमार्जन गर्ने, मुलुकको सामाजिक–आर्थिक ढाँचामा व्यापक परिवर्तन गर्ने, शिक्षा स्वास्थ्यमा व्यापक रुपान्तरण गर्ने, राष्ट्रियतालाई सुदृढ गर्ने, परराष्ट्र नीतिलाई ट्रयाकमा फर्काउने, सुशासन स्थापना गर्दै भ्रष्टाचारको अन्त्य गर्ने र युवाहरूको लागि रोजगारी सिर्जना गर्ने जस्ता ज्वलन्त तत्कालिक सवालहरू समाधान गर्ने आवश्यकता प्रबल बनिरहेको छ । यी सवालहरू समाधान गर्ने ठोस योजनाका साथ गरिने निर्वाचनले मात्र जनता र राष्ट्रका तत्कालिक समस्या समाधान गर्दै क्रमशः समाजवादतिर अग्रसर हुने बाटो खोल्न सक्छ ।’
काठमाडौँ । नवनिर्वाचित न्यूयोर्क मेयर जोहरान ममदानीले दुई कुरानमा हात राखेर पदको शपथ लिनेछन् । न्यूयोर्कको इतिहासमा यो पहिलो पटक हुनेछ, मेयरले इस्लामको पवित्र पुस्तकमा शपथ लिनेछन्। अहिलेसम्म, धेरैजसो न्यूयोर्क शहरका मेयरहरूले बाइबलमा शपथ लिइसकेका छन् ।
यद्यपि, संविधानले शपथको लागि कुनै पनि धार्मिक ग्रन्थको प्रयोगलाई अनिवार्य गरेको छैन । ३४ वर्षीय डेमोक्र्याट ममदानी न्यूयोर्क शहरको पहिलो मुस्लिम, पहिलो दक्षिण एसियाली र पहिलो अफ्रिकी-जन्मेका मेयर हुनेछन्। डेमोक्र्याटिक टोलीले आज दुई फरक स्थानमा शपथ ग्रहण समारोह आयोजना गर्ने योजना बनाएको छ ।
ममदानीले पहिले न्यूयोर्क शहरको सिटी हल मुनि रहेको बन्द सबवे स्टेशनमा शपथ लिनेछन् । यो ममदानीको परिवारको उपस्थिति रहेको निजी समारोह हुनेछ । दिउँसो सार्वजनिक शपथ ग्रहण समारोह हुनेछ । सबवे स्टेशनमा समारोहको क्रममा, ममदानीले दुई कुरानमा आफ्नो हात राख्नेछन् ।
एउटा उनका हजुरबुबाको कुरान र अर्को सानो खल्ती आकारको कुरान हुनेछ । खल्ती आकारको कुरान १८औं शताब्दीको अन्त्यतिर वा १९औं शताब्दीको सुरुवाततिरको भनिएको छ । यो कुरान न्यूयोर्क पब्लिक लाइब्रेरीमा रहेको स्कोम्बर्ग सेन्टर फर रिसर्च इन ब्ल्याक कल्चरको संग्रहको अंश हो ।
आफ्नो दोस्रो शपथ ग्रहण समारोहमा, ममदानीले आफ्ना हजुरबुबा र हजुरआमा दुवैसँग सम्बन्धित कुरानहरू प्रयोग गर्नेछन् । यी कुरानहरूको बारेमा विवरणहरू जारी गरिएको छैन । शपथ ग्रहण समारोहको लागि प्रयोग गरिएको कुरान ममदानीकी श्रीमती रमा दुवाजीले छनोट गरेकी थिइन् ।
यस काममा उनलाई सहयोग गर्ने एक विद्वानका अनुसार, शपथ ग्रहणको लागि प्रयोग गरिएको कुरानले शहरको ठूलो र लामो समयदेखि रहेको मुस्लिम जनसंख्यालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ ।
यो ध्यान दिन लायक छ, चुनाव अभियानको क्रममा, ममदानीले मुद्रास्फीतिलाई प्रमुख मुद्दा बनाएका थिए । उनले आफ्नो धार्मिक विश्वास पनि खुलेआम व्यक्त गरे । उनले शहरका मस्जिदहरूको भ्रमण गरे र पहिलो पटक मतदान गरिरहेका धेरै दक्षिण एसियाली र मुस्लिम मतदाताहरूको समर्थन प्राप्त गरे ।
स्कोम्बर्ग सेन्टरमा रहेको पकेट आकारको कुरान कालो प्युर्टो रिकन इतिहासकार आर्टुरो स्कोम्बर्गको संग्रहको अंश थियो । यो कुरान ममदानीको ध्यानमा कसरी आयो भन्ने कुरा स्पष्ट छैन, तर विद्वानहरू विश्वास गर्छन्, यसले अमेरिका र अफ्रिकामा इस्लाम र कालो संस्कृतिहरू बीचको ऐतिहासिक सम्बन्धमा उनको रुचि झल्काउँछ ।
कुरान डिजाइनमा सरल छ । यसमा गाढा रातो आवरण र पुष्प आकृतिहरू छन् । भित्र कालो र रातो मसीले लेखिएको छ, जसले सुझाव दिन्छ कि यो केवल प्रदर्शनको लागि होइन, दैनिक प्रयोगको लागि सिर्जना गरिएको हो । कुरानमा मिति वा लेखकको नाम नभएकोले, यसको लेखकत्व र बाइन्डिङको आधारमा यसको उमेर अनुमान गरिएको छ ।
यो १८औं शताब्दीको अन्त्य वा १९औं शताब्दीको सुरुमा, ओटोमन अवधिमा रचिएको मानिन्छ, जुन क्षेत्रमा आज सिरिया, लेबनान, इजरायल, प्यालेस्टिनी क्षेत्रहरू र जोर्डन समावेश छन् । न्यूयोर्क पब्लिक लाइब्रेरीका क्युरेटर हिबा आबिदका अनुसार कुरानको न्यूयोर्कको यात्रा ममदानीको पृष्ठभूमिसँग मेल खान्छ । ममदानी भारतीय मूलका न्यूयोर्कवासी हुन्, जसको जन्म युगान्डामा भएको थियो भने उनकी श्रीमती अमेरिकी-सिरियाली हुन्।
काठमाडौँ । विश्वका सबैभन्दा सफल र शक्तिशाली लगानीकर्ताहरू मध्ये एक वारेन बफेटले आफ्नो कम्पनी बर्कशायर हाथवेको ६० वर्षपछि सीईओ पद त्याग्नेका छन् ।
बुधबार बर्कशायर हाथवेको सीईओको रूपमा उनको अन्तिम दिन थियो । ओमाहाको ओरेकलको रूपमा परिचित, बफेटको सेवानिवृत्तिले अमेरिकी पूँजीवाद निर्माण गर्ने ऐतिहासिक युगको अन्त्य भएको रुपमा हेरिएको छ ।
रोचक कुरा के छ भने, धनीहरूको सूचीमा लामो समयदेखि शीर्ष स्थानमा रहेका बफेटले कुनै पनि प्रमुख उद्योगहरू निर्माण गरेनन्; बरु, उनले आफ्नै निर्णयमा आधारित कम्पनीहरूमा लगानी गरेर विश्वव्यापी प्रसिद्धि हासिल गरे । आज, बर्कशायर हाथवे सयौं कम्पनीहरूको स्वामित्वमा छन्, जसमा बीमा कम्पनी गेको, ब्याट्री निर्माता ड्युरासेल र रेस्टुरेन्ट चेन डेरी क्वीन समावेश छन् ।
वारेन बफेटको प्रसिद्ध लगानी मन्त्र पैसा कहिल्यै नगुमाउनुहोस्, यसको अर्थ जोखिम व्यवस्थापन हो । लगानी गर्नु अघि, मन्दीको सम्भावनाको मूल्याङ्कन गर्नु, यदि प्रिन्सिपल सुरक्षित छ भने, नाफा पछ्याउनेछ ।’ बफेट भन्छन्, ‘तपाईं सबै कुरामा विशेषज्ञ हुनु आवश्यक छैन । तपाईंले के जान्नुहुन्छ र के जान्दैनन् भन्ने कुरा मात्र जान्नु आवश्यक छ । तपाईंले बुझ्नुभएको व्यवसायमा लगानी गर्नुहोस् ।
दीर्घकालीन रूपमा लगानी गर्नुहोस्: बफेट विश्वास गर्छन्, यदि तपाईं १० वर्षसम्म स्टक राख्न इच्छुक हुनुहुन्न भने, यसलाई १० मिनेटको लागि पनि नकिन्नुहोस् । चक्रवृद्धिको शक्तिमा विश्वास गर्नुहोस्। सम्पत्ति रातारात होइन, बिस्तारै बढ्छ । मूल्य लगानीका संस्थापकका अनुसार, मूल्य भनेको तपाईंले तिर्ने रकम हो। मूल्य भनेको तपाईंले प्राप्त गर्ने गुणस्तर वा लाभ हो ।
ग्रेग एबेलले नयाँ वर्षको सुरुवात बिहीबारदेखि बर्कशायर ह्याथवेको विशाल साम्राज्यको जिम्मेवारी लिनेछन् । ६२ वर्षीय एबेल एक चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट हुन् र दशकौंदेखि बर्कशायरको ब्याकस्टेज हिरो हुन् । बफेटले उनलाई आफ्नो ऊर्जा मेसिन भन्छन् । १.०९ ट्रिलियन डलरको कुल सम्पत्ति भएको कम्पनी बर्कशायर ह्याथवेसँग हाल लगभग ४०० अर्ब डलरको विशाल नगद थुप्रो छ । ब्याजदर उच्च हुँदाहुँदै पनि यो पैसा स्वाभाविक रूपमा बढिरहेको थियो । अब, दरहरू घट्दै छन् । संकटलाई अवसरमा परिणत गर्ने बफेटको विवेकी आँखा एबेलसँग छ कि छैन भनेर हेर्न रोचक हुनेछ ।
बफेटले पहिलो पटक मे २०२५ मा बर्कशायर ह्याथवेको वार्षिक बैठकमा आफ्नो अवकाश योजनाहरू खुलासा गरेका थिए । उनले उनको स्मरणशक्ति कमजोर हुँदै गएको छ र उनको ऊर्जा अब पहिले जस्तो नरहेको बताएका थिए ।
काठमाडौँ । सन् २०२५ सकिएको छ र आजदेखि नयाँ वर्ष सुरु हुँदैछ । यस वर्ष विश्वमा ठुला राजनीतिक घटनाक्रम भए । यस वर्ष राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकामा दोस्रो पटक ह्वाइट हाउसको कार्यभार सम्हाले भने जापानले आफ्नो पहिलो महिला प्रधानमन्त्री पाएको छ ।
त्यस्तै नेपालमा भएको दुई दिनको जेनजी आन्दोलनले तत्कालिन केपी शर्मा ओली नेतृत्वलाई नै विस्थापित गरेको थियो भने लामो समयदेखि चलिरहेको गाजा युद्ध रोकिएको छ । २०२५ मा भएका प्रमुख राजनीतिक घटनाको चर्चा गरौँ:
नेपाल: जेनजी आन्दोलनले सरकार ढाल्यो
सेप्टेम्बर २०२५ मा, भ्रष्टाचारविरुद्ध र सुशासनको माग गर्दै भएको जेनजी आन्दोलनले तत्कालिन ओली नेतृत्वको सरकार विस्थापित भएको थियो । ४८ घण्टामै सिंहदरबार संसद भवनसहित धेरै सरकारी भवनहरू आगलागी भए भने ७३ जनाले आफ्नो ज्यान गुमाएका थिए । आन्दोलनपछि पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीलाई अन्तरिम सरकारको प्रधानमन्त्री बनाइयो र फागुन २१ मा निर्वाचन गर्ने दिशामा सरकार अगाडी बढिरहेको छ ।
ट्रम्पको पुनरागमन
जनवरी २०२५ मा डोनाल्ड ट्रम्पको ह्वाइट हाउसमा पुनरागमन वर्षको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक घटना बन्यो । डेमोक्र्याटिक पार्टीको सरकार चार वर्ष पछि अपदस्थ गरियो, जसले अमेरिकाको आन्तरिक र विश्वव्यापी राजनीतिमा ठूलो परिवर्तनको सुरुवात गर्यो । अमेरिकी मिडियाले यसलाई ‘नाटकीय राजनीतिक पुनरागमन’ भने । ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालले नीतिमा परिवर्तन मात्र होइन, राष्ट्रपति शक्तिको व्यापक विस्तारको पनि प्रतीक थियो ।
साने ताकाइची: जापानकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री
नोभेम्बर २०२५ मा, साने ताकाइचीले जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेर इतिहास रचेकी छन् । ४६५ सिट भएको तल्लो सदनको पहिलो चरणमा ताकाइचीले २३७ मत प्राप्त गरिन्, जसले गर्दा दोस्रो चरणको चुनावको आवश्यकता नै परेन । सत्तारुढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी र जापान इनोभेसन पार्टीले गठबन्धन सरकार गठन गर्ने सम्झौता गरेपछि उनको चुनाव भएको थियो । जुलाईको चुनावमा खराब पार्टीको हारपछि तीन महिनाको राजनीतिक गतिरोध अन्त्य गर्दै, ताकाइचीले प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबालाई प्रतिस्थापन गरेकि थिइन् । ताकाचीलाई स्वर्गीय पूर्व प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेको शिष्य मानिन्छ र उनले सेना र अर्थतन्त्रलाई सुदृढ पार्ने र जापानको शान्ति-प्रेमी संविधान संशोधन गर्ने जस्ता उनका नीतिहरू पालना गर्ने सम्भावना छ । बेलायतकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरकी प्रशंसक, जसले आफूलाई जापानकी ‘आइरन लेडी’ भनेर चिनाउँछिन्, ताकाचीले उनको कडा रूढिवादी विचारहरूको लागि आलोचनाको सामना गर्नु परेको छ ।
बेन्जामिन नेतान्याहू: युद्धको बीचमा शक्ति नियन्त्रण
इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले आफ्नो करियरको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण अवधिमा २०२५ मा सत्ता सम्हाले । यस वर्ष, इजरायल धेरै मोर्चाहरूमा द्वन्द्वमा फसेको थियो, जसलाई अधिकारीहरूले ‘सात-मोर्चाको युद्ध’ भनेर वर्णन गरे । गाजा युद्धविराम, घरेलु विरोध र गठबन्धन विवादहरूको बावजुद, नेतान्याहूले सुरक्षा उपकरण र राजनीतिक परिदृश्यमा बलियो पकड कायम राखे । नेतान्याहूले ‘युद्धकालमा एकता’ को कूटनीतिक रणनीतिको साथ जनताको क्रोध र छानबिनको सामना गरे र सत्तामा रहे । मुख्य युद्धभूमि गाजा रह्यो, जहाँ २०२५ सम्म हमाससँग इजरायलको युद्ध जारी रह्यो । अक्टोबरमा युद्धविराम लागू हुनुभन्दा अघि दुवै पक्ष निरन्तर लडाइँमा संलग्न थिए । इजरायली सेनाले पश्चिम किनारमा हमास, प्यालेस्टिनी इस्लामिक जिहाद र अन्य सशस्त्र समूहहरू विरुद्ध दैनिक कारबाही पनि गरे । उत्तरमा लेबनानमा हिजबुल्लाहसँग तनाव उच्च रह्यो । २०२४ को अन्त्यमा युद्धविराम भए पनि, सीमापार घटनाहरू र इजरायली आक्रमणहरू २०२५ सम्म जारी रहे ।
अहमद अल-शारा: सिरियालाई मुख्यधारामा ल्याउने प्रयास
डिसेम्बर २०२४ मा बशर अल-असदको शासनको पतन पछि अहमद अल-शारा सिरियाको अन्तरिम राष्ट्रपति बने । उनले राजनीतिक, संस्थागत र कूटनीतिक रूपमा देशलाई पुनर्निर्माण गर्न कदम चाले । उनी अब दशकौंदेखि एक्लिएको सिरियालाई क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा फर्काउने प्रयास गरिरहेका छन् । असदलाई पदच्युत गरेपछि तुरुन्तै अल-शारालाई अन्तरिम राष्ट्रपति घोषित गरियो । उनले पुरानो राजनीतिक प्रणालीलाई भत्काउन धेरै कदम चाले । उनले संविधान निलम्बन गरे, बाथ पार्टीलाई खारेज गरे र सैन्य र सुरक्षा उपकरणको पुनर्संरचना गरे । सरकारी रिक्तता भर्न अस्थायी व्यवस्थापिका परिषद् गठन गरियो । संस्थागत सुधारहरू उनको रणनीतिको प्रमुख भाग थिए। घरेलु राजनीतिक सुधारहरू पनि सुरु गरियो । फेब्रुअरी २०२५ मा, उनले राष्ट्रिय संवाद सम्मेलन आयोजना गरे, जहाँ राष्ट्रिय एकता र संवैधानिक परिवर्तन जस्ता मुद्दाहरूमा छलफल गरियो । अल-शारा अन्तर्राष्ट्रिय मोर्चामा सक्रिय कूटनीतिमा पनि संलग्न भए । विश्लेषकहरूका अनुसार, सिरियाले असदको शासनकालमा भन्दा एक वर्षमा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरेको छ । यसले क्षेत्रीय शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरेको छ र पहिले सिरियासँग बन्द गरिएका बहुपक्षीय फोरमहरूमा भाग लिएको छ । संयुक्त राष्ट्र संघको उच्चस्तरीय भाषण र ह्वाइट हाउसको ऐतिहासिक भ्रमणले सिरियाको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यतामा क्रमिक वृद्धिलाई प्रदर्शन गर्दछ । अल-शारा सन् १९४६ मा देशको स्वतन्त्रता पछि ह्वाइट हाउसको भ्रमण गर्ने पहिलो सिरियाली नेता बने ।
बुल्गेरिया: सरकार फेरि एक पटक पतन भयो
बुल्गेरियामा सन् २०२५ राजनीतिक उथलपुथलमा समाप्त भयो । भ्रष्टाचारविरुद्धको निरन्तर सडक प्रदर्शन र जनताको आक्रोशले प्रधानमन्त्री रोसेन झेलियाझकोभ र उनको मन्त्रिपरिषद्लाई राजीनामा दिन बाध्य बनायो । झेलियाझकोभले संसदमा उनकोविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव प्रस्तुत हुने बित्तिकै टेलिभिजनमा सिधै आफ्नो राजीनामाको घोषणा गरे । उनको राजीनामा विशेष गरी महत्त्वपूर्ण थियो किनभने बुल्गेरिया जनवरी १, २०२६ मा युरोजोनमा सामेल हुने कार्यक्रम थियो । तर अब यो प्रमुख कदम अनिश्चिततामा डुबेको छ । सोफिया र अन्य शहरहरूमा हजारौं मानिसहरू कर र सामाजिक सुरक्षा योगदान बढाउने निर्णयहरूको विरोध गर्दै सडकमा उत्रिए । सरकारले २०२६ को बजेट फिर्ता लियो, तर यसले जनताको आक्रोशलाई शान्त पार्न सकेन । राष्ट्रपति रुमेन रादेवले पनि सार्वजनिक रूपमा सरकारलाई पद त्याग गर्न दबाब दिए । अब राजनीतिक दलहरूसँग परामर्श भइरहेको छ, र यदि बहुमत प्राप्त भएन भने, राष्ट्रपतिले अन्तरिम सरकार गठन गर्न र नयाँ चुनाव बोलाउन सक्छन्। बुल्गेरिया छोटो अवधिको सरकार र भाँचिएको संसदको चक्रमा फसेको छ ।
पेरुको सरकार पतन, जनता असन्तुष्ट
२०२५ को अन्त्यमा, पेरुको राजनीतिमा ठूलो हंगामा मच्चियो । राष्ट्रपति दिना बोलुआर्टेलाई संसदले हटाएको थियो । जनताको आक्रोश, बढ्दो चोरी र डकैती र लगातार भ्रष्टाचारका मुद्दाहरूले उनको सरकारलाई असर पारेको थियो । संसदले राष्ट्रपतिलाई अब नैतिक रूपमा फिट नभएको घोषणा गर्यो । १३० मध्ये १२२ सांसदले उनको हटाउने पक्षमा मतदान गरे । सडक हडताल र प्रदर्शनहरू भए, विशेष गरी लिमा शहरमा। कन्सर्टमा गोलीबारीले क्रोधलाई अझ बढायो । उपराष्ट्रपति उपस्थित नभएकोले, जोसे ज्यारीले अन्तरिम राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिए । अब देशको जिम्मेवारी उनको काँधमा थियो, जसका समस्याहरू समाधान गर्न सजिलो थिएन ।
काठमाडौं । प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि नेकपा एमालेले निर्वाचन आयोगमा बुझाएको सुची सार्वजनिक भएको छ । एमालेले आयोगमा बुझाएको ११० उम्मेदवारको सूची बुधबार सार्बजनिक गरिएको हो ।
एमालेको सूचीमा खसाअर्यको पहिलो नम्बरमा पद्मा अर्याल, आदिवासी जनजातिको शिर्ष स्थानमा भूमिका लिम्बू सुब्बा, मधेसीको शिर्ष स्थानमा रिगला यादव, दलितको शिर्ष स्थानमा विष्णुमाया विक, थारुको शिर्ष स्थानमा मञ्जुकुमारी चौधरी र मुस्लिमको शिर्ष स्थानमा साजिदा खातुन सिद्धिकी रहेकी छन् ।
खस आर्यः
पद्मा अर्याल, टुकाभद्रा हमाल, निरुदेवी पाल, कोमल वली, नर्वदादेवी सिवाकोटी, एञ्जिला थापा, मेनुका काफ्ले, लता प्रसाईं, एशुदाकुमारी बराल, लीलाकुमारी भण्डारी, सानुमैया खड्का, नारायणकुमारी खनाल, प्रभा बराल (पौडेल), क्रान्ति बुर्लाकोटी, कल्पना शर्मा जोशी, विजया धिताल, भागिरथी कुमारी चन्द, गुरुप्रसाद बराल, पुष्पराज कँडेल, गोरखबहादुर बोगटी, नरेशप्रसाद पोखरेल, प्रेम पराजुली, पर्शुराम अधिकारी, लालबहादुर महतारा, रामबहादुर थापा (स्याङ्जा), हरिशंकर योगी, बालाराम शर्मा, दुर्गाबहादुर शाही, दीपकबहादुर पौडेल, ठानेश्वरप्रसाद बस्याल, लालबहादुर रावल, डफकुमार बास्तोला र बमबहादुर बिसी ।
आदिवासी जनजातिः
भूमिका लिम्बू सुब्बा, गंगादेवी श्रेष्ठ, अनिता कन्दङ्वा, उषाकला राई, तारादेवी गुरुङ, लक्की शेर्पा, मौसम राई, नरदेवी पुन, भक्तकुमारी लामा, मीना बराम, यमुना घले, मनकुमारी तितुङ, कान्ता राई, शर्मिला गुरुङ, सुमित्रा राजवंशी, हरुसरा राना, रामबहादुर थापा मगर, कुलभक्त शाक्य, युद्धभक्त चित्रकार, इन्द्रबहादुर तामाङ, सोनाम छिरिङ लामा, विद्यानन्दसिंह राजवंशी, सन्तबहादुर प्रजा, बागलाल बुढा मगर, ओमबहादुर घर्ती मगर, जेहेन्द्र सिंह ऐतवाल (सौका), प्रेम घले, दलबहादुर गुरुङ, विजयसिंह लामा तामाङ, नवीन रोक्का मगर, विषमलाल अधिकारी दनुवार र राजकुमार श्रेष्ठ ।
मधेसीः
रिगला यादव, यशोधाकुमारी यादव, वीणाकुमारी साह, शर्मिलाकुमारी यादव, मन्जु महतो, अंशु सिंह, बविता दास, आशा यादव, चन्देश्वर मण्डल, अरविन्द साह, रामचरित्र साह, राजेश अग्रवाल, सुशीलकुमार श्रीवास्तव, चन्देश्वर यादव, अनिलकुमार सिंह, विचारीप्रसाद यादव र सचिदानन्द साह ।
दलितः
विष्णुमाया विक, नीता घतानी, राधिका भुजेल साकी, अञ्जु नेपाली, मायादेवी पोडेनी, उर्मिलादेवी पासमान, मैना अछामी, सावित्रा घिमिरे, जितबहादुर दर्जी गौतम, यमबहादुर परियार, मनोहर विश्वकर्मा नेपाली, निर्मल देउला पोडे, सोम पोर्तेल, बोमबहादुर विश्वकर्मा र जगबहादुर नेपाली ।
थारुः
मञ्जुकुमारी चौधरी, शान्ता चौधरी, इच्छाकुमारी चौधरी, असरादेवी चौधरी, कृपाराम राना, शिवप्रसाद चौधरी र जजीर प्रसाद चौधरी ।
मुस्लिमः
साजिदा खातुन सिद्धिकी, रुही नाज, रोजीरन खातुन, मोहम्मद हारुन हलवाई र एकवाल मिया ।
काठमाडौँ । सिन्धु घाटी सभ्यताको अन्त्य कहिले र कसरी भयो भन्ने कुरा सधैं रहस्यको रूपमा रहँदै आएको छ, जुन समय-समयमा अध्ययन गरिएको छ । हालै गरिएको एक अध्ययनले ‘सिन्धु घाटी सभ्यताको एक भाग हडप्पाको पतन कुनै एक विनाशकारी घटनाले गर्दा भएको थिएन, बरु शताब्दीयौंदेखि बारम्बार र लामो समयसम्म नदी सुक्खा भएको कारणले भएको थियो ।’ भन्ने निष्कर्ष निकालेको छ ।
विगतमा, सिन्धु घाटी सभ्यताको पतनको बारेमा धेरै सिद्धान्तहरू प्रस्ताव गरिएको छ । सभ्यता युद्धले नष्ट भएको थियो र प्राकृतिक प्रकोप पछि शहरहरू ध्वस्त भए वा सिन्धु नदीमा बाढी आयो र यसको मार्ग परिवर्तन भयो भन्ने पनि भनिने गरिएको छ । त्यहाँ एउटा सिद्धान्त पनि छ, अर्को नदी, घग्गर, त्यस समयमा सुकेको थियो, जसले गर्दा नजिकै बस्ने मानिसहरू विस्थापित भए ।
आइआइटी गान्धीनगरका अनुसन्धानकर्ताहरू र अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूको टोलीद्वारा गरिएको पछिल्लो अनुसन्धान ‘सञ्चार: पृथ्वी र वातावरण’ (एक प्रकृति प्रकाशन) जर्नलमा प्रकाशित भएको छ । अध्ययनको शीर्षक ‘नदीको खडेरीको दबाबले हडप्पा सभ्यताको आकार परिवर्तन गर्यो ।’
यस अध्ययन अनुसार, सिन्धु नदी प्राचीन सिन्धु घाटी सभ्यताको विकासको लागि केन्द्रीय अक्ष थियो, जसले कृषि, व्यापार र सञ्चारको लागि स्थिर पानीको स्रोत प्रदान गर्यो । यो सभ्यता लगभग ५,००० वर्ष पहिले सिन्धु नदी र यसका सहायक नदीहरूको वरिपरि फस्टाएको थियो र समयसँगै विकसित भएको थियो ।
हडप्पा काल (४५००-३९०० वर्ष पहिले) को समयमा, सिन्धु घाटी सभ्यता यसको सुनियोजित शहरहरू, राम्रो पानी व्यवस्थापन र लेखन कलाको लागि परिचित थियो । यद्यपि, ३९०० वर्ष पहिले हडप्पा सभ्यता पतन हुन थाल्यो र अन्ततः पतन भयो । यो सभ्यता वर्तमान पाकिस्तान र उत्तरपश्चिम भारतमा फेला परेको थियो ।
खडेरीको बारेमा अनुसन्धानले के भन्यो ?
प्रारम्भिक हडप्पा कालमा आधारित यो ११ पृष्ठको अध्ययन अनुसार, सिन्धु घाटी सभ्यताले चार प्रमुख खडेरीको सामना गर्यो । अनुसन्धान पत्रका अनुसार, चरम र अन्तिम हडप्पा अनिकालको समयमा चार गम्भीर खडेरी पहिचान गरिएको छ । तीनवटा प्रमुख अनिकाल ४४४५-४३५८ वर्ष पहिले, ४१२२-४०२१ वर्ष पहिले र ३८२६-३६६३ वर्ष पहिलेको अवधिमा भएको थियो । चौथो खडेरी ३५३१ र ३४१८ वर्ष पहिलेको बीचमा भएको थियो । तीनवटा अनिकालले सभ्यताको ८५ प्रतिशतलाई असर गर्यो । दोस्रो र तेस्रो खडेरी क्रमशः लगभग १०२ र १६४ वर्षसम्म रह्यो । अनुसन्धान पत्रमा भनिएको छ, तेस्रो खडेरीको समयमा, वार्षिक वर्षा १३ प्रतिशतले घट्यो ।’
अध्ययनका प्रमुख लेखक हिरेन सोलंकीले भने- ‘पहिले धेरै अध्ययनहरू भइसकेका छन् । तिनीहरू साइटको भ्रमण गर्छन् र उदाहरणका लागि, माटो र पुराना रूखहरूमा डेटा सङ्कलन गर्छन् । यसले बढी वा कम वर्षा भएको थियो कि थिएन भनेर प्रकट गर्दछ । यसले गुणस्तरको संकेत दिन्छ, तर हामीले त्यो समयमा कति वर्षा घट्यो, वा कहिले खडेरी परेको थियो र कुन समयमा भएको थियो भनेर पत्ता लगायौं ।
पीएचडी विद्यार्थी हिरेन सोलंकीका अनुसार- ‘हडप्पा सभ्यता मूल रूपमा पश्चिमी क्षेत्रमा अवस्थित थियो, तर खडेरी बढ्दै जाँदा, सभ्यता सिन्धु नदीको नजिक सर्यो। त्यसपछि, मध्य क्षेत्र, अर्थात् सिन्धु नदीको किनारमा पनि खडेरी पर्यो । त्यसपछि, मानिसहरू सौराष्ट्र (गुजरात) र अन्य तल्लो हिमालयी क्षेत्रहरूमा सरेका थिए, जहाँ नदीहरू तलतिर बग्छन् ।
पत्रका सह-लेखक प्रोफेसर विमल मिश्र भन्छन्- ‘विगतमा धेरै सिद्धान्तहरू छन्, सिन्धु उपत्यका सभ्यता अचानक ध्वस्त भयो, हामीले यस अनुसन्धानमा देखाएका छौं कि यो त्यस्तो थिएन, बरु धेरै सय वर्षसम्म चलेको खडेरीको श्रृंखला थियो । यी खडेरी धेरै लामो समयसम्म रह्यो । औसतमा, खडेरी ८५ वर्षभन्दा बढी समयसम्म रह्यो । यद्यपि, केही औसत १०० वा १२० वर्षसम्म रह्यो ।’
प्रोफेसर विमल मिश्रले भने- ‘धेरैजसो पहिलेका अध्ययनहरू मोटे रिजोल्युसन (कम-रिजोल्युसन डेटा) र गुफाहरू आदिको अध्ययनमा आधारित थिए । यो पहिलो पटक हो जब हामीले नदीहरूको प्रवाहको अध्ययन गरेका छौं । पानीको स्रोतहरू कसरी परिवर्तन भएका छन् भनेर अवलोकन गरिएको छ । बसाइँसराइलाई पनि यससँग जोडिएको छ ।’
तापक्रम वृद्धिका कारण पानीको अभाव
सिन्धु घाटी सभ्यताको यो अनुसन्धान वातावरणीय दृष्टिकोणबाट गरिएको छ । यस अनुसन्धानले समय-परिवर्तनशील जलवायु सिमुलेशन मोडेलहरूलाई हाइड्रोलोजिकल मोडेलिङसँग जोडेको छ । वैज्ञानिकहरूले लामो खडेरीको समयमा यस क्षेत्रमा तापक्रम लगभग ०.५ डिग्री सेल्सियसले बढेको छ, जसले गर्दा पानीको अभाव अझ गम्भीर बनेको पत्ता लगाएका छन् ।
हिरेन सोलंकीका अनुसार- ‘हामीले त्यो समयमा तापक्रम बढेको देख्यौं । यसले हिमनदीहरू पग्लिएर नदीहरूलाई पानी प्रदान गर्यो । यसरी पानीको उपलब्धताले मानिसहरूलाई हिमालयतिर डोर्यायो। अर्कोतर्फ, सौराष्ट्रमा बसाइँसराइ अन्य क्षेत्रहरू भन्दा अलि राम्रो वर्षाको कारणले भएको थियो। यसबाहेक, सौराष्ट्रमा व्यापार सञ्जाल पनि थियो ।’ उनी थप्छन्- ‘हामी यो साइट पूर्ण रूपमा गायब भएको भन्दैनौं, तर मानिसहरू जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूल हुन एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्न थाले । मानिसहरूले आफ्नो बाली परिवर्तन गरे ।’
अध्ययन अनुसार, मनसुनको कमी र नदीको बहावको कारण कृषिमा गम्भीर असर परेको थियो। मानिसहरूले गहुँ र जौको सट्टा अन्य बालीहरू उब्जाउन थाले अर्थात् पानीको अभावले हडप्पावासीहरूलाई कम पानी चाहिने बालीहरूमा सर्न बाध्य बनायो । प्राध्यापक मिश्राका अनुसार, पूर्व-हडप्पा र शिखर हडप्पा अवधिमा जाडोको वर्षाले खडेरीको प्रभावलाई धेरै हदसम्म कम गर्यो, तर हडप्पाको अन्त्यतिर जाडोको वर्षाको अभावले मध्य क्षेत्रहरूमा कृषिको लागि अन्तिम उपायलाई पनि समाप्त पार्यो ।
सोलंकी बताउँछन्- ‘मानिसहरूले आफ्नो खेती गर्ने अभ्यासहरू परिवर्तन गर्न थाले; तिनीहरूले कोदो खेतीमा परिवर्तन गरे, अर्थात्, खडेरी सहन सक्ने बालीहरू । मानिसहरूले प्रारम्भिक खडेरीको समयमा यस्तै रणनीति प्रयोग गरे, तर खडेरी बढ्दै जाँदा र पानीको अभाव हुँदै जाँदा, ठाउँहरू ठूलाबाट साना शहरहरूमा रूपान्तरण हुन थाले, जसको अर्थ मानिसहरू साना क्षेत्रहरूमा बसोबास गर्न थाले ।’
प्रशासनको भूमिका के थियो ?
सिन्धु घाटी सभ्यता यसको उत्कृष्ट योजनाको लागि परिचित छ । तर खडेरीको समयमा प्रशासनले कस्तो भूमिका खेलेको हुन सक्छ ? सोलंकी भन्छन्- ‘जताततै खडेरी थियो, तर जहाँ प्रणाली राम्रो थियो, त्यहाँ मानिसहरू बाँच्न सक्षम थिए । तर, तेस्रो र चौथो खडेरी पर्दा, मानिसहरू बसाइँ सर्न थाले ।’ हिरेन सोलंकीका अनुसार- ‘हामीले हडप्पा सभ्यता कसरी एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्यो भनेर देखेका छौं । यसको पतन वा लोप हुनुको कारण के थियो ? तर सभ्यताको पतनको एक मात्र कारण वातावरण थिएन । अन्य धेरै कारणहरू थिए, किनकि बीचमा वर्षहरूमा खडेरी पनि परेको थियो ।’
बाँध, नदी र मानिसहरू सम्बन्धी दक्षिण एसिया नेटवर्कका संयोजक हिमांशु ठक्कर भन्छन्- ‘यो अनुसन्धानले एक प्राकृतिक घटनालाई बोल्छ जसमा धेरै दशकहरूमा चार खडेरी पर्यो । आज, हाम्रो भूजल, नदी र वनहरू द्रुत गतिमा घट्दैछन् । त्यतिबेला जे भयो त्यो प्राकृतिक थियो, तर आज जे भइरहेको छ त्यो मानव निर्मित अवस्था हो । यो अझ खतरनाक छ ।’
काठमाडौँ । किलियन एम्बाप्पे घाइते भएपछि रियल म्याड्रिडलाई धक्का लागेको छ । रियल म्याड्रिडले एम्बाप्पेको इन्जुरी बारे जानकारी दिदै उनको बायाँ घुँडामा चोट लागेको बताएको छ ।
रियल म्याड्रिडले भनेको छ- रियल म्याड्रिड मेडिकल सर्भिसेजद्वारा आज हाम्रा खेलाडी केलियन एम्बाप्पेको परीक्षण पछि, उनको बायाँ घुँडामा मर्किएको पत्ता लागेको छ । उनको स्वास्थ्य लाभको अनुगमन गरिनेछ ।’
उत्कृष्ट फर्ममा रहेका एम्बाप्पेको इन्जुरीले रियल म्याड्रिडलाई ठुलो धक्का लागेको छ । एम्बाप्पेले यस सिजनले २९ गोल गरेका छन् भने ला लिगामा १८ गोल गरेका छन् ।
एम्बाप्पेको इन्जुरी शुरुमा सामान्य भनिएको भए पनि एमआरआईको रिपोर्टपछि इन्जुरी ठुलो भएको बताइएको छ । रियल म्याड्रिडले नयाँ बर्षपछि ला लिगाको खेल जनवरी ४ मा रियल बेटिससँग खेल्दैछ ।
काठमाडौं । आज अङ्ग्रेजी नयाँवर्ष २०२६ को पहिलो दिन ‘अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस’ मनाइँदैछ । नेपाली टोपीको प्रवर्द्धन गर्नुका साथै मेरो शान, मेरो पहिचान राष्ट्रिय पोशाक संरक्षण अभियान भन्ने नारासहित १३औ टोपी दिवश मनाउन लागिएको हो।
मुलुकमा पश्चिमा संस्कृतिको प्रभाव बढ्दै गएको भन्दै केही युवाको अगुवाईमा २०७० सालदेखि हरेक वर्षको जनवरी १ लाई टोपी दिवस र पौष १७ गतेलाई राष्ट्रिय पोशाक दिवसको रुपमा मनाउन सुरु गरेका थिए । नेपाल बाहिर रहेका नेपाली र नेपालीभाषीहरुले पनि नेपाली टोपी लगाउने गर्छन्। नेपाली टोपीको साइनो बंगलादेशको ढाका, काश्मीर, टर्की, कैलाश पर्वत र पाल्पासँग जोडिन्छ ।
विशेषतः भादगाउँले टोपी र ढाका टोपीलाई नेपाली टोपीका रुपमा लिने गरिन्छ । तर नेपालका विभिन्न समुदायले आ-आफ्नो पहिचान र परम्परा झल्किने खालका टोपी लगाउने गरेका छन्।
यो दिन नेपाल र नेपाल बाहिर रहेका नेपाली समुदायले विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरी धुमधामका साथ नेपाली टोपी दिवस मनाउने गरेका छन्। यो लहरसँगै पछिल्लो समय नेपाली टोपी लगाउनेको सङ्ख्या बढिरहेको छ।
राष्ट्रिय धरोहर संरक्षण प्रतिष्ठान नेपालले बिगतका बर्षहरुमा झै यो बर्ष पनि बिशेष कार्यक्रम सहित १३औं राष्ट्रिय पोशाक तथा अन्तर्राष्ट्रिय टोपी दिवस मनाउने जानकारी दिएको छ । आज बिहान ८ बजेदेखि पन्चेबाजासहित बसन्तपुर दरबार क्षेत्रमा प्रभातफेरि गर्ने प्रतिष्ठानले जनाएको छ । त्यस्तै आज दिउँसो २ बजेदेखि ५ बजेसम्म नेपाल पर्यटन बोर्डको सभाहलमा देशला विभिन्न क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदान पुर्याएका व्यक्तित्वहरुलाई अभिनन्दन गर्ने कार्यक्रम रहेको संस्थापक तथा कार्यक्रमका अध्यक्ष राजानन्द माण्डव्यले जानकारी दिएका छन् ।
काठमाडौं । आजबाट इस्वी संवतको नयाँ वर्ष सन् २०२६ शुरु भएको छ । नेपालसहित विश्वभर आपसमा शुभकामना आदान प्रदान गर्दै नयाँ वर्ष मनाइरहेको छ ।
ग्रेगोरियन पात्रोअनुसार सन् २०२५ को विदाइ र नयाँ वर्ष सन् २०२६ को स्वागतमा विश्वभर विभिन्न कार्यक्रमहरु आयोजना भइरहेका छन् । यशु ख्रीस्टको जन्म भएको वर्षदेखि पादरी ग्रेगोरियनले शुरु गरेकाले यसलाई ग्रेगोरियन पात्रो भन्ने गरिन्छ । इस्वी संवतको नयाँ वर्षको अवसरमा नेपालमा पनि शुभकामना आदानप्रदान, सांगीतिक प्रस्तुतीलगायतका विभिन्न कार्यक्रमहरु भइरहेका छन् ।
नयाँ वर्ष मनाउन काठमाडौं, पोखरा, नगरकोट, धुलिखेल, चितवनको सौराहालगायतका स्थानहरुमा जमघट भएर नयाँ वर्ष मनाइरहेका छन् । विश्वभर नयाँ वर्षको शुभकामना दिँदै विश्वमा शान्ति र समृद्धिको कामना गरेर नयाँ बर्ष मनाइदैछ ।