काठमाडौँ । मंगल ग्रहमा जीवनको सम्भावनाको बहस फेरि एक पटक तीव्र भएको छ ।
नासाका रोभरहरूले पठाएका केही तस्बिरहरूमा पखेटा भएका कीराहरू, छेपारो जस्तो जीवहरू र शिकारी जस्तो जीवन रूपहरू देखिएका दाबीहरूले वैज्ञानिकहरूको ध्यान खिचेका छन् । मंगल ग्रहको सतहमा उड्ने कीराहरू वा धुलोमा लुकेका जीवहरूको विचार रोमाञ्चक भए पनि, धेरैजसो वैज्ञानिक समुदाय यी दावीहरूप्रति सतर्क र शंकास्पद रहेको छ ।
विज्ञहरूले मंगल ग्रह सौर्यमण्डलको सबैभन्दा अध्ययन गरिएको ग्रहहरू मध्ये एक हो, र जटिल जीवनको अस्तित्वको ठोस प्रमाण अझै फेला परेको छैन । हालका दाबीहरू मुख्यतया नासाका मंगल ग्रह रोभरहरू, विशेष गरी क्युरियोसिटी रोभरले खिचेका छविहरूको व्याख्यासँग सम्बन्धित छन् ।
सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध रोभर छविहरूको अध्ययन गर्ने कीटविज्ञानी विलियम रोमोसरले तिनीहरूले कीरा जस्तो र सरीसृप जस्तो रूपहरू प्रकट गरेको दाबि गरेका छन् । उनले ‘मंगल ग्रहमा विद्यमान कीट-जस्तै जीवहरूको प्रमाण र यसको पूरक पदार्थ’ शीर्षकको आफ्नो प्रस्तुतिमा उनले केही आकारहरू पखेटा, पखेटा-जस्तै तहहरू र व्यवस्थित खुट्टा संरचनाहरूसँग मिल्दोजुल्दो रहेको व्याख्या गरेका छन् । रोमोसरले मंगल ग्रहमा जीवन अस्तित्वमा थियो र अझै पनि अवस्थित रहेको तर्क गरेका छन् ।
उनले अमेरिकाको कीट विज्ञान समाजको बैठकमा आफ्ना अवलोकनहरू पनि प्रस्तुत गरेका थिए । उनले केही आकारहरू गतिमा वा तिनीहरूको वरपरको वातावरणसँग अन्तरक्रिया गरिरहेको देखिएको दाबि गरेका छन् । मंगल ग्रहको उच्च-रिजोल्युसन छविहरू सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध हुँदै जाँदा, यी दावीहरूले नयाँ बहस शुरु गरेको छ र स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ताहरूले यी छविहरूको विश्लेषण गरिरहेका छन् ।
अर्कोतर्फ वैज्ञानिकहरूले यी दावीहरूलाई भने अस्वीकार गरेका छन् । यी दावीहरू रोमाञ्चक भए तापनि, धेरैजसो वैज्ञानिकहरू तिनीहरूलाई स्वीकार गर्न अनिच्छुक छन् ।
यसको मुख्य कारण पेरेडोलिया भनिने मनोवैज्ञानिक घटना हो । पेरेडोलियाले मानिसहरूले परिचित अनुहारहरू, जनावरहरू, वा वस्तुहरू अनियमित आकारहरूमा देख्नुलाई जनाउछ । उदाहरणका लागि, बादलहरूमा अनुहारहरू वा चट्टानहरूमा जीवको आकार देख्नु । यसलाई ग्रह विज्ञानमा एक प्रमुख चुनौती मानिन्छ, किनकि वैज्ञानिकहरूले अन्य ग्रहहरूको सतह छविहरू अध्ययन गर्दा यो भ्रमबाट बच्नुपर्छ ।
विज्ञहरूले मंगल ग्रहमा देखिएका यी ढाँचाहरू वास्तवमा लाखौं वर्षमा हावा, धुलो र क्षरणबाट बनेको चट्टान हुन सक्ने सुझाव दिएका छन् ।
Read More
