काठमाडौँ । विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख नाकाका रूपमा चिनिने हर्मुज जलघाँटी मा बढ्दो तनावबीच इरान ले महत्वपूर्ण प्रस्ताव अघि सारेको छ।
इरानले जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण हटाउन सक्ने संकेत दिएको भए पनि त्यसको सट्टामा अमेरिका ले लगाएको नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुपर्ने शर्त राखेपछि कूटनीतिक समीकरण थप जटिल बनेको छ।
ट्रम्पको अडान: आणविक कार्यक्रम मुख्य बाधा
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानको आणविक कार्यक्रम अन्त्य नगरी दीर्घकालीन समाधान सम्भव नरहेको दोहोर्याएका छन्। उनले वार्ताका लागि तयार रहेको जनाए पनि प्रत्यक्ष संवाद आवश्यक रहेको स्पष्ट पारेका छन्।
क्षेत्रीय दौडधुपमा इरान
यसैबीच, इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची सेन्ट पिटर्सबर्ग पुगेका छन्, जहाँ उनले भ्लादिमिर पुटिन सँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। इरानले ओमान, पाकिस्तान लगायत देशहरूसँग पनि सक्रिय कूटनीतिक पहल जारी राखेको छ।
वार्ता प्रक्रियामा अवरोध
इस्लामाबाद मा पुनः वार्ता हुने अपेक्षा गरिए पनि अमेरिकी पक्षले प्रत्यक्ष भेटभन्दा टेलिफोन संवादलाई प्राथमिकता दिएपछि प्रक्रिया प्रभावित भएको छ। इरानले वार्ता ढिलाइ हुनुमा अमेरिकी ‘अत्यधिक माग’ जिम्मेवार रहेको आरोप लगाएको छ।
विश्व बजारमा असर, तेल मूल्य आकासियो
हर्मुज जलघाँटीमा जारी अवरोधका कारण विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भएको छ। पर्सियन खाडी हुँदै विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल आपूर्ति हुने भएकाले तनावले मूल्यमा ठूलो उछाल ल्याएको छ। सोमबार ब्रेन्ट क्रुड को मूल्य प्रतिब्यारेल करिब १०७ डलर पुगेको छ, जुन युद्धअघि करिब ७२ डलर थियो।
आपूर्ति शृङ्खलामा दबाब
जलमार्ग अवरुद्ध हुँदा तेलसँगै तरलीकृत ग्यास, मल तथा अन्य वस्तुको आपूर्ति पनि प्रभावित भएको छ। धेरै ट्याङ्करहरू खाडी क्षेत्रमा रोकिएका छन्, जसले विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
युद्धविराम भए पनि तनाव कायम
अमेरिका–इजरायल संयुक्त आक्रमण (फेब्रुअरी २८) पछि सुरु भएको द्वन्द्व औपचारिक रूपमा रोकिए पनि स्थायी समाधान अझै निस्किएको छैन। हजारौँको ज्यान गएको यस द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर असर पारेको छ।
मानवीय क्षति र सैन्य चेतावनी
द्वन्द्वमा हजारौँ मानिसको ज्यान गएको छ भने दुवै पक्षले अझै सैन्य चेतावनी जारी राखेका छन्। इरानले अमेरिकी कदमलाई ‘समुद्री डकैती’ भन्दै कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएको छ भने ट्रम्पले जलमार्गमा खतरनाक गतिविधि नियन्त्रण गर्न कडा आदेश दिएका छन्।
निष्कर्ष: समाधान टाढै
इरानले ‘अझ राम्रो’ प्रस्ताव पठाएको दाबी गरिए पनि त्यसको विवरण सार्वजनिक भएको छैन। संयुक्त राष्ट्रसङ्घ को आणविक निगरानी निकायका अनुसार इरानसँग उच्चस्तरको युरेनियम भण्डार रहेको छ, जसले तनाव झन् बढाएको छ।
हालका सबै कूटनीतिक प्रयासहरू जारी रहे पनि हर्मुज संकटको दीर्घकालीन समाधान अझै अनिश्चित देखिएको छ।
