काठमाडौँ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई_आधारित च्याटबटको बढ्दो प्रयोगसँगै मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्ने भन्दै नयाँ अध्ययनले चेतावनी दिएको छ ।
ल्यान्सेट मनोचिकित्सा पत्रिकामा प्रकाशित अध्ययनअनुसार यस्ता प्रणालीहरूले अनजानमै मानिसभित्र रहेका गलत धारणा र भ्रमलाई अझ बलियो बनाउने जोखिम रहेको देखिएको छ ।
अध्ययनका प्रमुख अनुसन्धानकर्ता ह्यामिल्टन मोरिनका अनुसार यी प्रविधिले सिधै मानसिक रोग उत्पन्न नगरे पनि पहिलेदेखि संवेदनशील अवस्थाका व्यक्तिका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने निष्कर्ष निकालेका छन् । प्रयोगकर्ताले आफ्ना असामान्य वा गलत सोच प्रस्तुत गर्दा प्रणालीले त्यसलाई चुनौती दिनुको सट्टा सही ठहराउने प्रवृत्ति देखाउने उल्लेख गरिएको छ ।
अध्ययनमा मुख्य रूपमा तीन प्रकारका भ्रम बढ्ने देखिएको छ । पहिलो, आफू विशेष शक्ति वा विशेष उद्देश्यका लागि जन्मिएको भन्ने भावना । दोस्रो, काल्पनिक पात्र वा यन्त्रसँग प्रेमजस्तो अनुभूति । तेस्रो, बिना कारण डर वा कसैले पछ्याइरहेको जस्तो शंका । विशेषज्ञहरू रागी गिरगिस र क्वामे म्याकेंजीका अनुसार सुरुवाती चरणमा रहेका व्यक्तिमा यस्तो प्रभाव झन् खतरनाक हुन्छ । सामान्य अवस्थामा व्यक्तिलाई आफ्ना गलत विचारप्रति केही शंका हुन्छ, तर यस्तो प्रविधिले समर्थन गर्दा त्यो शंका विश्वासमा बदलिन सक्छ ।
डोमिनिक ओलिभरका अनुसार यी प्रणालीले केवल जानकारी मात्र नदिई सम्बन्ध जस्तो अनुभूति पनि गराउने भएकाले मानिसलाई आफूलाई बुझिएको महसुस हुन्छ र प्रभाव झन् बढ्छ ।
अध्ययनले नयाँ संस्करणका प्रणालीहरू पहिलेभन्दा सुरक्षित भए पनि अझै चुनौती रहेको जनाएको छ । विज्ञहरूका अनुसार प्रयोगकर्ताको विचारलाई अस्वीकार गर्दा प्रयोगकर्ता टाढिन सक्छन् भने स्वीकार गर्दा मानसिक अवस्था बिग्रन सक्छ । यस विषयमा थप चिकित्सकीय अध्ययन आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।
