काठमाडौँ । अल्बानियामा एआइलाई मन्त्री बनाइएको छ । योसँगै अल्बानिया विश्वकै पहिलो देश बन्यो जहाँ एआई मन्त्री बनेका छन् । भ्रष्टाचार हटाउनका लागि बनाइएको मन्त्रीले सरकारी सामान र सेवाहरूको खरिदमा नजर राख्ने बताइएको छ ।
अल्बानिया विश्वकै पहिलो देश बनेको छ जहाँ एआई मन्त्री छन् । यो मानव होइन, तर पिक्सेल र कोडबाट बनेको भर्चुअल मन्त्री हो, जुन पूर्ण रूपमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता अनुसार काम गर्छ ।
प्रधानमन्त्री एडी रामाले चौथो पटक चुनाव जितेको केही महिनापछि डिएलालाई आफ्नो मन्त्रिपरिषद्मा समावेश गरेका थिए । डिएलालाई सरकारी कोष परियोजनाहरू र सार्वजनिक टेन्डरहरूमा भ्रष्टाचार रोक्ने जिम्मेवारी दिइएको छ । विपक्षीले यसको आलोचना गरेका छन् । डेमोक्र्याटिक पार्टीले यो प्रचार स्टन्ट भएको र संविधान विरुद्ध पनि भएको बताएको छ ।
अल्बानियाली भाषामा डिएला नामको अर्थ ‘सूर्यको किरण’ वा ‘सूर्य’ हो । डिएलाले पहिले पनि अल्बानियामा काम गरिसकेकी छिन् । उनी एआई-आधारित भर्चुअल सहायक थिइन्, जसले नागरिकहरूलाई सरकारी कागजातहरू प्राप्त गर्न मद्दत गर्यो। अर्थात्, अल्बेनियाली नागरिकहरू पहिले नै डिएलासँग परिचित छन् ।
डिएलाले ई-अल्बानिया प्लेटफर्ममा दस लाखभन्दा बढी मानिसहरूलाई मद्दत गरेकी छिन्। तर अब उनी डिएलालाई साधारण च्याटबोटभन्दा बाहिर लैजाने र यसलाई सरकारी कामको महत्त्वपूर्ण भाग बनाउने योजनामा छन् । डिएलालाई पहिलो पटक १९ जनवरी २०२५ मा सुरु गरिएको थियो। उनलाई अल्बानियाको डिजिटल सेवा प्लेटफर्म ई-अल्बेनियामा भर्चुअल सहायकको रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो ।
राम भन्छन्, ठूला विकसित अर्थतन्त्रहरू अझै पनि पुरानो तरिकामा अड्किएका छन्, जबकि अल्बानियाले यो पहल मार्फत छलांग लगाउन सक्छ । उनको उद्देश्य अल्बानियालाई पूर्ण रूपमा भ्रष्टाचारमुक्त देश बनाउनु रहेको रामाले बताएका छन् ।
एआई मन्त्री बनाउनु एक प्रतीकात्मक कदम हो किनभने अल्बानियाको संविधान अनुसार, मन्त्री बन्नको लागि व्यक्ति वयस्क र सक्षम हुनुपर्छ । तर अझै पनि, मानव भन्दा एआई छनौट गर्नुका धेरै फाइदाहरू छन् । डिएला कहिल्यै सरकारी गोप्य कुराहरू चुहावट गर्ने छैनन्, न त उनी भ्रष्टाचार वा खर्च घोटालामा फस्नेछिन्। उनी केवल बिजुली चाहन्छिन् ।
जुनको सुरुमा, रामाले भनेका थिए, एक दिन अल्बानियामा डिजिटल मन्त्री वा एआई प्रधानमन्त्री पनि हुन सक्छ । त्यतिबेला, धेरै कम मानिसहरूले सोचेका थिए कि यो यति चाँडै वास्तविकतामा परिणत हुनेछ । डिएलाको नयाँ भूमिकामा मिश्रित प्रतिक्रियाहरू आउँदैछन्। विपक्षी डेमोक्र्याटिक पार्टीले यसलाई ‘हास्यास्पद’ र ‘असंवैधानिक’ भनेको छ। साथै, केही मानिसहरू यो राम्रो पहल हो भन्ने विश्वास गर्छन् ।
वित्तीय सेवा कम्पनी बाल्कन क्यापिटलकी संस्थापक अनिदा बज्रक्तारी बिजाले भनिन्, प्रधानमन्त्री एडी रामा प्रायः नाटकका साथ सुधारहरू प्रस्तुत गर्छन्, त्यसैले मानिसहरूले यसलाई एक शो मान्न सक्छन् । तर यदि यसलाई साँच्चै पारदर्शिता बढाउने र विश्वास निर्माण गर्ने प्रणालीमा रूपान्तरण गरियो भने, यो उपयोगी साबित हुन सक्छ ।
