काठमाडौँ । नेपाली काँग्रेसको विशेष महाधिवेशन केवल विधान संशोधन र औपचारिक नेतृत्व चयनको प्रक्रिया मात्र बनेन, यो पार्टीभित्र लामो समयदेखि दबिएको शक्ति संघर्ष सतहमा आउने मञ्चसमेत बन्यो। यस महाधिवेशनको केन्द्रमा छन्, पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा र महामन्त्री गगन थापा। एकातिर अनुभवी, संस्थागत नियन्त्रणमा विश्वास गर्ने देउवा छन् भने अर्कोतिर सुधार, पारदर्शिता र पुस्तान्तरणको एजेन्डा बोकेका गगन थापा। यही दुई धारको टकरावले काँग्रेसको पछिल्लो राजनीति तातिएको छ।
देउवा: स्थायित्व र सन्तुलनको राजनीति
शेरबहादुर देउवा नेपाली काँग्रेसका सबैभन्दा अनुभवी नेतामध्ये एक हुन्। चार पटक प्रधानमन्त्री भइसकेका देउवाको राजनीति सधैं सन्तुलन, गठबन्धन र संस्थागत नियन्त्रणमा केन्द्रित रहँदै आएको छ। विशेष महाधिवेशनमा पनि देउवाले पार्टीभित्र ‘अत्यधिक अस्थिरता नआओस्’ भन्ने सन्देश दिन खोजेका छन्।
उनको प्राथमिकता स्पष्ट देखिन्छ, पार्टी एकताबद्ध राख्ने, सरकार र गठबन्धन नडगमगिने बनाउने र आन्तरिक विवादलाई नियन्त्रणमा राख्ने। तर आलोचकहरू भन्छन्, यही ‘सन्तुलनको राजनीति’ ले काँग्रेसलाई वर्षौंदेखि यथास्थितिमा अल्झाइराखेको छ। देउवाको कार्यशैलीमा निर्णय केन्द्रित, नेतृत्त्ववादी र परिवर्तनप्रति हिच्किचाहट रहेको आरोप विशेष महाधिवेशनमा झन् मुखर भएको देखिन्छ।
गगन थापा: परिवर्तन र दबाबको स्वर
महामन्त्री गगन थापा भने विशेष महाधिवेशनमा सबैभन्दा प्रभावशाली आवाजका रूपमा उभिए। बन्दसत्रमा प्रस्तुत राजनीतिक प्रस्ताव र विधान संशोधनमार्फत उनले पार्टीभित्रको संरचना, नेतृत्व शैली र कार्यसंस्कृतिमाथि प्रश्न उठाए।
गगनको सन्देश स्पष्ट थियो: काँग्रेसले अब पुरानै तरिकाले राजनीति गर्न सक्दैन। जनतामा भरोसा गुम्दै गएको अवस्थामा पारदर्शिता, आन्तरिक लोकतन्त्र र युवा पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउनु अपरिहार्य छ।
गगन थापा केवल विचार राख्ने नेता मात्र होइनन्, उनी देउवामाथि नैतिक दबाब सिर्जना गर्ने हैसियतमा देखिएका छन्। उनले प्रत्यक्ष रूपमा सभापतिलाई चुनौती नदिए पनि उनका प्रस्तावहरू देउवाको कार्यशैलीप्रति असहमतिको संकेतका रूपमा बुझिएका छन्।
विशेष महाधिवेशन: सम्झौता कि संघर्ष?
विशेष महाधिवेशनको रोचक पक्ष के रह्यो भने, देउवा र गगन दुवै पक्ष खुला भिडन्तमा नजाँदै ‘सम्झौतामार्फत संघर्ष’ को बाटोमा देखिए। महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले ल्याएको राजनीतिक प्रस्ताव सुझावसहित सर्वसम्मत पारित भयो। यो बाहिरबाट हेर्दा एकताको संकेत जस्तो देखिए पनि भित्रभित्रै शक्ति सन्तुलनको नतिजा थियो।
देउवाले प्रस्ताव पारित हुन दिनु पार्टीभित्र गगनको बढ्दो प्रभाव स्वीकार गर्नुजस्तै हो। उता गगनले पनि सभापतिको हैसियतलाई सीधै चुनौती नदिई संस्थागत सुधारको बाटो रोजे।
नेतृत्व संघर्षभन्दा गहिरो प्रश्न
देउवा-गगन टकराव व्यक्तिको मात्र संघर्ष होइन, यो पुस्ता, सोच र राजनीतिक संस्कृतिबीचको द्वन्द्व हो। देउवा पुरानो पुस्ताको प्रतिनिधि हुन्, जसले राजनीतिक स्थायित्वलाई पहिलो प्राथमिकता दिन्छन्। गगन नयाँ पुस्ताको आवाज हुन्, जसले उत्तरदायित्व र परिणाम खोज्छ।
यही कारण विशेष महाधिवेशनपछि काँग्रेस दुई धारमा स्पष्ट देखिएको छ: एक धार यथास्थितिमा सुरक्षित भविष्य देख्छ, अर्को धार जोखिम लिएर परिवर्तन खोज्छ।
अब काँग्रेस कुन दिशातर्फ?
विशेष महाधिवेशनले तत्काल नेतृत्व परिवर्तन त गरेन, तर देउवा-गगन शक्ति सन्तुलनलाई नयाँ मोडमा पुर्याएको छ। गगन थापा अब केवल महामन्त्री होइनन्, भावी नेतृत्वको स्पष्ट दावेदारका रूपमा स्थापित भएका छन्। देउवाका लागि चुनौती अझ बढेको छ; पार्टीभित्र बढ्दो परिवर्तनको मागलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने। यदि देउवाले सुधारका एजेन्डालाई केवल कागजमै सीमित राखे भने टकराव अझ चर्किन सक्छ। तर गगन पक्षलाई समेट्दै संस्थागत सुधारतर्फ अघि बढे काँग्रेसले नयाँ ऊर्जा पाउन सक्छ।
नेपाली काँग्रेसको विशेष महाधिवेशनले एउटा कुरा स्पष्ट पारेको छ, पार्टी अब पुरानै ढाँचामा चल्न सक्दैन। देउवा र गगनबीचको टकराव कुनै क्षणिक विवाद होइन, यो काँग्रेसको भविष्यसँग जोडिएको निर्णायक संघर्ष हो। अब प्रश्न केवल कसले जित्छ भन्ने होइन, काँग्रेसले परिवर्तनको साहस गर्छ कि फेरि यथास्थितिमा हराउँछ भन्ने हो ।
